Krontjongmuziek

Krontjongmuziek is al zo'n vier eeuwen oud. De muziek is ontstaan in Toegoe, een nederzetting bij Batavia die ontstond nadat de VOC in 1611 een stuk land had geschonken aan vrijgelaten slaven van Portugezen die tot het christendom waren bekeerd. De meeste van hen waren afkomstig uit Malakka. Toegoe werd al snel het centrum van de Portugese mestiezencultuur. Hier ontstonden
waarschijnlijk de zogenaamde portugis-liederen, die gebaseerd waren op 16e-eeuwse Portugese straat- en volksliedjes. In Brazilie, de Kaap-verdische eilanden, Goa, Ceylon en andere overzeese Portugese gebieden ontwikkelde deze Portugese rootsmuziek zich door steeds nieuwe invloeden in zich op te nemen. Ook in Lissabon zelf, smeltkroes van o.a. Arabische en Afrikaanse invloeden, bleven nieuwe genres ontstaan, zoals de fado, waaraan de krontjong, evenals bijv. de Kaapverdische morna en de mando van Goa, verwant is. Uit de begintijd van de krontjong is de middelgrote, vijfsnarige krontjonggitaar bekend, een instrument dat veel overeenkomsten heeft met de van Madeira afkomstige rajao. De twee kleine ritme-instrumenten in de krontjong, de zgn. cuk en cak (of 'krontjong 1' en 'krontjong 2') zijn duidelijk verwant aan de Portugese cavaquinho, die in Hawaii ukulele zou gaan heten.

In de loop der eeuwen verspreidden de Portugezenliedjes zich over andere delen van Java en werden de teksten gaandeweg vervangen door de vierregelige Maleise pantoens. De Euraziaten zongen een mix van Portugees, Maleis en Nederlands.

In de 19e eeuw was krontjong ook erg geliefd bij soldaten die rond Batavia gelegerd waren en bij boeaja krontjongs, rondtrekkende muzikanten met een niet al te beste reputatie. Deze beide groepen voelden zich vooral aangetrokken tot de liefdes-liedjes. Als gevolg van de associatie van de krontjongmuziek met de boeaja's (vrouwenversierders, letterlijk: krokodil), kreeg de muziek een slechte naam. Toch werd krontjong aan het einde van de 19e eeuw steeds populairder, vooral onder de Indonesische bevolking.

Voor Indische mensen lag de krontjong in die tijd gevoelig. Onder invloed van de grote stroom Hollandse vrouwen, moest het Indische leven zoveel mogelijk Europees worden. 'Nette' Indische jongens en meisjes behoorden daarom niet naar krontjongmuziek te luisteren.

In Nederland, na de repatriering, ontdeed krontjong zich onder Indische mensen langzaam van zijn slechte naam. En werd krontjong de soundtrack van het Indische gevoel. Een sound die door de mix met andere muziekstijlen, in 2007 net zo levend is als 400 jaar geleden.

Voorbeeld van krontjong muziek:

Terang boelan:

Terang boelan, terang boelan di kali
Boeaya timboel, katanyalah mati(disangkalah mati)
Djangan pertjaja orang (mulut) lelaki
Brani soempa dia takoet mati (tapi takut mati)

Vertaling: Maneschijn

Maneschijn, licht van de maan in de rivier
Een krokodil verschijnt, naar men zegt is hij dood (men denkt dat hij dood is)
Geloof de jongens niet
Ze hebben een grote mond, maar een klein hartje

Hier te beluisteren: Terang Boelan

Een kinderliedje uit Indie: Sarina

Sarina het kind uit de dessa
Zij stampte haar padi tot bras (poeder)
Zij zong daabij heel leuke wijsjes
En Kromo die lag in het gras
En Kromo die hield van Sarina
En sloop daarom steeds dichterbij
Sarina die zei met een lachje
Zeg Kromo ik mag jou wel lij’

Refrein

Sarina, Sarina, kind van de dessa ben jij,ben jij
Sarina, Sarina, kind van de dessa ben jij
Toen gingen zij naar alang alang
En zetten zich op de sladang (draagdoek)

Zij hielden zo veel van elkander
En waren voor tijgers niet bang
Toen kwam er een tijger gesluip sluip
Die nuttigde hen voor diner
De botjes die liet hij maar liggen
De rest nam hij stilletjes mee

Refrein

De zon kwam toen op in de dessa
Daar stonden de bomen in rouw
Want onder hen lagen de botjes
Wan een man en van eene vrouw
Zij hadden elkander gevonden
Helaas op zo n droeve manier
En stierven voor eeuwig verbonden
De wind ruist zij zijn niet meer hier

Refrein

Hier te beluisteren: Sarina

  Wieteke van Dort zingt (als tante Lien) op overtuigende wijze, div. krontjong liedjes.

krontjong werd aan het einde van de 19e eeuw steeds populairder, vooral onder de Indonesische bevolking. 

Krontjongmuziek is voor elke Indo en ook veel vele Nederlanders met een Indische achtergrond, een oude bekende. Voor de liefhebbers van krontjong- muziek zijn de namen Ruud en Bea Matulessy een begrip. Zij kennen deze muziek natuurlijk van het land waar beiden geboren zijn: Indonesië. Tot aan hun vertrek naar Nederland traden zij daar ook al regelmatig op.

Een speciale uitbreiding van   Roys Indo Recepten:                (Tip) Roys blogspot